Zaburzenia osobowości - Co to jest, jak je zdiagnozować?

Zaburzenia osobowości, pomimo, iż są dość powszechne, nie są proste w diagnozowaniu. Kryteria rozpoznawania poszczególnych zaburzeń osobowości są tak rozbudowane, że ciężkie bywa odróżnienie normy w zachowaniu od jakiegoś odstępstwa. W wielu przypadkach trudne jest także określenie, które dokładnie zaburzenie osobowości występuje u danego pacjenta, ponieważ może on mieć cechy pasujące do kilku typów zaburzeń osobowości.

Przyczyny występowania zaburzeń osobowości

Powstanie zaburzenia osobowości jest najprawdopodobniej konsekwencją oddziaływania niekorzystnych czynników biologicznych, genetycznych i psychospołecznych. Do niedawna uwaga badaczy koncentrowała się w dużym stopniu na aspektach rodzinnych (np. niekorzystny przebieg różnych etapów rozwoju, brak zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa, wzmożony poziom napięć i konfliktów w rodzinie i inne), obecnie jednak coraz większe zainteresowanie budzą czynniki genetyczne. Pierwsze symptomy zaburzeń osobowości uwidaczniają się zwykle w późnym dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym, choć rozpoznawane są najczęściej w okresie dorosłości.

Typy zaburzeń osobowości

Aktualnie w międzynarodowej klasyfikacji psychiatrycznej wyróżniane są następujące specyficzne zaburzenia osobowości:

Osobowość paranoiczna - nadmierna podejrzliwość w stosunku do innych ludzi, przekonane o ich złych intencjach. Podejmowanie różnego rodzaju działań mających uchronić je przed atakiem ze strony innych, często dość absurdalnych i irracjonalnych. Są to na ogół osoby skryte, nie wybaczają i trwają w zapiekłej urazie. W przypadku związków uczuciowych mają tendencję do oskarżania i podejrzewania partnera o zdradę, czasem doprowadzając w ten sposób do realnej zdrady lub zerwania. Często snują domysły o cechach teorii spiskowych.

Osobowość schizoidalna - indywidualiści wykazujący cechy i zachowania aspołeczne. Nie wchodzą w bliższe związki z innymi ludźmi. Wolą pracować i spędzać czas w pojedynkę, czasami całkowicie poświęcają się jakiemuś hobby lub pracy traktowanej jako posłannictwo. W niewielkim stopniu interesuje ich życie erotyczne i kontakty towarzyskie. Potrafią być niemili i opryskliwi, jeśli ktoś zakłóca ich samotność i spokój.

Osobowość dyssocjalna - Ludzie negujący istnienie praw i zasad. Pacjenci tacy wielokrotnie łamią prawo, dokonują zakazanych czynów, bywają agresywni. Ich zachowanie określić można jako impulsywne, nierzadko nadużywają różnych substancji psychoaktywnych, tracą poczucie umiaru, a ich czyny nie powodują wystąpienia jakichkolwiek refleksji co do własnego, niezgodnego w końcu z panującymi normami społecznymi, zachowania.

Osobowość histrioniczna - stała potrzeba znajdowania się w centrum uwagi. Pacjenci często zachowują się niestosownie w stosunku do ogólnie przyjętych reguł, ich zachowania mogą być niezwykle uwodzicielskie lub nacechowane podtekstami seksualnymi. Uwagę może wzbudzać zbytnia teatralność w zachowaniu oraz odbieranie kontaktów międzyludzkich nadmiernie intymnie.

Osobowość lękliwa (unikająca) - pacjenci stronią od różnych czynności. Nie podejmują się oni bardziej wymagających zadań, ograniczać też mogą kontakty międzyludzkie. Podłożem takiego postępowania jest niska samoocena oraz lęk przed krytyką.

Osobowość zależna - pacjenci określani jako niesamodzielni. Mający problemy z wyrażaniem własnych opinii, trudności sprawia im podejmowanie samodzielnych decyzji. Oczekują oni od innych nieustannego wsparcia i opieki, a potrzeby te są tak duże, że dla ich zaspokojenia chorzy gotowi są wykonywać nawet nieprzyjemne czynności. Przyczyną takiego postępowania są nadmierne obawy dotyczące tego, że bez pomocy innych ludzi nie będą oni w stanie samodzielnie poradzić sobie w życiu.

Autor

Maria Jarocin

Zdrowie i Medycyna